Phòng vệ thương mại theo Nghị định 86/2025: chống bán phá giá, chống lẩn tránh và điều doanh nghiệp nhập khẩu, xuất khẩu cần biết
Một nhà máy lắp ráp tại Bình Dương nhập 70% linh kiện thép từ một nước đang bị Việt Nam áp thuế chống bán phá giá với thép thành phẩm. Đơn hàng tăng mạnh từ khi thuế có hiệu lực. Bộ phận xuất nhập khẩu lo ngại hai rủi ro: hàng của mình bị điều tra chống lẩn tránh trong nước, và hàng xuất đi bị nước nhập khẩu điều tra. Cả hai tình huống được xử lý theo Nghị định 86/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật Quản lý ngoại thương về phòng vệ thương mại.
Nghị định 86/2025 thay Nghị định 10/2018 từ 01/7/2025. Phòng vệ thương mại gồm ba biện pháp chính là chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ, cộng với chống lẩn tránh các biện pháp này. Doanh nghiệp được gửi bản câu hỏi phải trả lời đúng hạn, vì bên không hợp tác có thể bị kết luận theo thông tin sẵn có. Hàng lắp ráp tại Việt Nam từ nguyên liệu chiếm ít nhất 60% của nước bị áp biện pháp, giá trị gia tăng trong nước dưới 25%, có nguy cơ bị mở rộng phạm vi áp thuế.
Căn cứ pháp lý & ngày rà soát: Nghị định số 86/2025/NĐ-CP ngày 11/4/2025 quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý ngoại thương về các biện pháp phòng vệ thương mại, hiệu lực từ 01/7/2025, đăng Công báo số 671+672 ngày 26/4/2025 (Điều 4, 9, 10, 35, 38, 42, 52, 53, 81 đến 85, 92, 104 đến 113, 115, 117). Rà soát ngày 01/10/2026.
Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo. Ví dụ là tình huống tự lập. Danh sách vụ việc và mức thuế phòng vệ thương mại đang áp dụng thay đổi theo từng quyết định của Bộ Công Thương, không được liệt kê; doanh nghiệp cần tra cứu quyết định cụ thể theo mã hàng.
Phòng vệ thương mại là gì
Phòng vệ thương mại là các biện pháp Nhà nước áp dụng với hàng nhập khẩu để bảo vệ ngành sản xuất trong nước. Bán phá giá là bán hàng vào Việt Nam với giá thấp hơn giá thông thường ở thị trường xuất khẩu; trợ cấp là hỗ trợ tài chính của chính phủ nước ngoài cho nhà sản xuất; tự vệ là biện pháp tạm thời khi hàng nhập khẩu tăng đột biến gây thiệt hại nghiêm trọng. Biện pháp chủ yếu là thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp, hoặc thuế tự vệ, hạn ngạch.
Nghị định 86/2025 quy định cách xác định thiệt hại, trình tự điều tra, áp dụng và rà soát, chống lẩn tránh và trợ giúp thương nhân Việt Nam bị nước ngoài điều tra. Theo Điều 4, trong vụ chống bán phá giá, chống trợ cấp, nhóm nhà sản xuất chiếm ít nhất 50% tổng sản lượng hàng tương tự trong nước được coi là chiếm tỷ lệ chủ yếu của ngành sản xuất trong nước; cơ quan điều tra có thể chấp nhận tỷ lệ thấp hơn nếu có căn cứ.
Trình tự một vụ điều tra chống bán phá giá
| Bước | Nội dung | Căn cứ |
|---|---|---|
| Nộp hồ sơ | Đại diện ngành sản xuất trong nước nộp hồ sơ với số liệu nhập khẩu và thiệt hại ít nhất 03 năm | Điều 35 |
| Thời kỳ điều tra | Bán phá giá, trợ cấp: 12 tháng (đặc biệt không ít hơn 06 tháng); thiệt hại: ít nhất 03 năm | Điều 38 |
| Bản câu hỏi | Gửi nhà sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu; có thể chọn mẫu | Điều 39 đến 41 |
| Thuế tạm thời | Không sớm hơn 60 ngày từ ngày quyết định điều tra; gia hạn không quá 60 ngày | Khoản 3, 4 Điều 42 |
| Kết luận, áp dụng chính thức | Quyết định áp dụng hoặc không áp dụng; có thể chấp nhận cam kết giá | Điều 43 đến 49 |
| Rà soát cuối kỳ | Thông báo chậm nhất 15 tháng trước khi biện pháp hết hiệu lực; bên liên quan nộp hồ sơ trong 30 ngày | Điều 52 |
Nhà xuất khẩu mới, tức chưa xuất hàng vào Việt Nam trong thời kỳ điều tra ban đầu, có quyền yêu cầu rà soát để được tính biên độ riêng bất cứ lúc nào sau khi thuế chính thức có hiệu lực (khoản 8 Điều 3, Điều 53). Với nhà nhập khẩu, quyết định áp thuế ghi mô tả hàng, mã số HS, tên nhà sản xuất, nước xuất khẩu và mức thuế, nên việc khai đúng mã hàng và tên nhà sản xuất ảnh hưởng trực tiếp đến số thuế phải nộp.
Không hợp tác và thông tin sẵn có
Điều 9 coi các hành vi sau là không hợp tác: từ chối điều tra tại chỗ, từ chối cho tiếp cận thông tin, không cung cấp hoặc cung cấp không đầy đủ thông tin trong thời hạn, cung cấp thông tin mà cơ quan điều tra xác định là không chính xác hoặc gây nhầm lẫn. Khi đó, Điều 10 cho phép cơ quan điều tra dùng thông tin sẵn có, gồm hồ sơ yêu cầu điều tra, nguồn độc lập công khai, thông tin của bên khác.
Trên thực tế, kết luận theo thông tin sẵn có thường bất lợi cho bên không hợp tác vì dựa vào số liệu của bên yêu cầu điều tra. Doanh nghiệp nhập khẩu nhận bản câu hỏi nên trả lời đầy đủ, đúng hạn, lưu chứng từ giá mua, nguồn hàng. Doanh nghiệp xuất khẩu bị nước ngoài điều tra cũng chịu logic tương tự theo pháp luật nước đó.
Chống lẩn tránh: rủi ro cho nhà máy lắp ráp và hàng chuyển tải
Điều 81 liệt kê năm dạng lẩn tránh có thể bị mở rộng phạm vi áp biện pháp: lắp ráp tại Việt Nam, lắp ráp tại nước thứ ba, thay đổi không đáng kể sản phẩm, chuyển tải qua nước khác, và thay đổi nhà sản xuất để hưởng mức thuế thấp hơn.
| Dạng lẩn tránh | Điều kiện chính | Căn cứ |
|---|---|---|
| Lắp ráp tại Việt Nam | Hàng bán thấp hơn giá thông thường; sản xuất tăng đáng kể sau khi điều tra hoặc áp biện pháp; nguyên liệu từ nước bị áp biện pháp chiếm ít nhất 60% tổng giá trị nguyên liệu; giá trị gia tăng tại Việt Nam không đáng kể | Khoản 1 Điều 82 |
| Giá trị gia tăng không đáng kể | Dưới 25% tổng chi phí sản xuất, đầu tư, R&D, thiết bị và khác biệt quy trình không đáng kể | Khoản 2 Điều 82 |
| Lắp ráp tại nước thứ ba | Nguyên liệu từ nước bị áp biện pháp chiếm ít nhất 60%; hàng không có xuất xứ nước thứ ba theo quy tắc xuất xứ không ưu đãi | Điều 83 |
| Chuyển tải | Hàng do nhà sản xuất bị áp biện pháp làm ra, xuất phát từ nước bị áp biện pháp, chuyển tải qua nước khác rồi vào Việt Nam | Điều 85 |
Điều tra chống lẩn tránh kéo dài không quá 09 tháng, gia hạn tối đa 03 tháng (Điều 92). Doanh nghiệp lắp ráp nên lưu hồ sơ cơ cấu giá trị nguyên liệu, chi phí nhân công, đầu tư máy móc và R&D để chứng minh giá trị gia tăng thật. Xuất xứ hàng hóa là yếu tố then chốt, xem thêm bài quy tắc xuất xứ FTA và bài giấy chứng nhận xuất xứ C/O.
Khi hàng xuất khẩu của Việt Nam bị nước ngoài điều tra
Chương về trợ giúp thương nhân (Điều 104 đến 113) giao Bộ Công Thương vận hành hệ thống cảnh báo sớm các vụ kiện phòng vệ thương mại của nước ngoài, trao đổi với nước nhập khẩu, tham vấn trong vụ chống trợ cấp về các chương trình trợ cấp bị cáo buộc, xây dựng phương án yêu cầu bồi thường hoặc trả đũa trong vụ tự vệ, và xem xét khởi kiện tại cơ chế của điều ước quốc tế khi phát hiện vi phạm. Hoạt động trợ giúp thực hiện trên cơ sở đề nghị bằng văn bản của thương nhân hoặc hiệp hội ngành nghề.
Doanh nghiệp xuất khẩu nên chủ động theo dõi cảnh báo, phối hợp với hiệp hội và gửi đề nghị hỗ trợ sớm khi nhận thông báo khởi xướng điều tra từ nước nhập khẩu.
Ví dụ tự lập
Công ty Cơ Khí Phú An nhập linh kiện thép từ nước X, nơi thép thành phẩm đang bị áp thuế chống bán phá giá tại Việt Nam, để lắp ráp kệ kho. Linh kiện từ X chiếm 70% giá trị nguyên liệu và sản lượng tăng gấp ba sau khi thuế có hiệu lực. Nếu giá trị gia tăng tại nhà máy chỉ khoảng 15% chi phí sản xuất, Phú An có thể rơi vào ba điều kiện của Điều 82 và chỉ còn yếu tố giá bán để phân định.
Phú An rà soát lại chuỗi cung ứng: tăng tỷ trọng linh kiện mua trong nước, đầu tư dây chuyền hàn, sơn tĩnh điện và ghi nhận chi phí R&D cho thiết kế mới. Đồng thời, công ty chuẩn bị bộ hồ sơ giá thành sẵn sàng trả lời bản câu hỏi nếu có điều tra. Khi bán kệ cho khách, nhãn hàng hóa ghi xuất xứ trung thực theo bài nhãn hàng hóa và nhãn phụ hàng nhập khẩu.
Checklist
- Tra cứu quyết định phòng vệ thương mại đang áp dụng theo mã HS của hàng nhập khẩu.
- Kiểm tra tên nhà sản xuất trên chứng từ có khớp danh sách mức thuế riêng.
- Trả lời bản câu hỏi của cơ quan điều tra đầy đủ, đúng hạn.
- Lưu hồ sơ giá mua, nguồn hàng và hành trình vận chuyển.
- Với nhà máy lắp ráp, tính tỷ trọng nguyên liệu theo nước xuất xứ và giá trị gia tăng tại Việt Nam.
- Theo dõi thông báo rà soát cuối kỳ (15 tháng trước khi hết hiệu lực).
- Doanh nghiệp xuất khẩu theo dõi hệ thống cảnh báo sớm, phối hợp hiệp hội.
Câu hỏi thường gặp
Nghị định 10/2018 về phòng vệ thương mại còn áp dụng không?
Nghị định 10/2018 hết hiệu lực từ 01/7/2025. Các vụ việc đã được thông báo nhận hồ sơ đầy đủ, hợp lệ trước ngày đó vẫn giải quyết theo Nghị định 10/2018 (Điều 115, 117 Nghị định 86/2025).
Thuế chống bán phá giá tạm thời được áp sớm nhất khi nào?
Không sớm hơn 60 ngày kể từ ngày Bộ trưởng Bộ Công Thương quyết định điều tra; có thể gia hạn không quá 60 ngày trong một số trường hợp (khoản 3, 4 Điều 42).
Doanh nghiệp nhập khẩu không trả lời bản câu hỏi thì sao?
Đó là hành vi không hợp tác theo Điều 9. Cơ quan điều tra được dùng thông tin sẵn có để kết luận (Điều 10), thường bất lợi cho bên không hợp tác.
Lắp ráp tại Việt Nam bằng linh kiện nhập khẩu có bị coi là lẩn tránh không?
Chỉ khi đáp ứng đủ các điều kiện của Điều 82: bán thấp hơn giá thông thường, sản xuất tăng đáng kể sau khi điều tra hoặc áp biện pháp, nguyên liệu từ nước bị áp biện pháp chiếm ít nhất 60%, giá trị gia tăng tại Việt Nam không đáng kể.
Biện pháp chống bán phá giá có kéo dài mãi không?
Biện pháp có thời hạn. Chậm nhất 15 tháng trước khi hết hiệu lực, cơ quan điều tra thông báo nhận hồ sơ rà soát cuối kỳ; bên liên quan có 30 ngày để nộp hồ sơ (Điều 52).
Hàng xuất khẩu bị nước ngoài kiện chống bán phá giá thì được hỗ trợ gì?
Bộ Công Thương có hệ thống cảnh báo sớm, trao đổi với nước nhập khẩu, tham vấn trong vụ chống trợ cấp và có thể sử dụng dịch vụ pháp lý để trợ giúp, trên cơ sở đề nghị bằng văn bản của thương nhân hoặc hiệp hội (Điều 104 đến 113).