Doanh nghiệp nhỏ và vừa là gì? Tiêu chí xác định 2026 và các ưu đãi đang áp dụng
Doanh nghiệp nhỏ và vừa gồm doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa, được xác định theo số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm và tổng doanh thu năm hoặc tổng nguồn vốn, với ngưỡng khác nhau giữa nhóm nông nghiệp, công nghiệp, xây dựng và nhóm thương mại, dịch vụ. Tiêu chí hiện hành vẫn theo Điều 5 Nghị định 80/2021/NĐ-CP. Doanh nghiệp chỉ cần đáp ứng tiêu chí lao động và một trong hai tiêu chí doanh thu hoặc nguồn vốn.
Năm 2026, xác định đúng quy mô có ý nghĩa thực tế lớn hơn trước. Nghị quyết 198/2025/QH15 cho phép miễn thuế TNDN 3 năm đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu, dành riêng một số gói thầu cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, và chấm dứt thu lệ phí môn bài từ ngày 01/01/2026.
Căn cứ pháp lý & ngày rà soát: Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017; Nghị định 80/2021/NĐ-CP (Điều 5 về tiêu chí xác định); Nghị quyết 198/2025/QH15 ngày 17/5/2025 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân (Điều 9 đến Điều 13); Nghị định 20/2026/NĐ-CP ngày 15/01/2026 (Điều 7 về miễn thuế TNDN đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa); Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15 và Nghị định 320/2025/NĐ-CP; Thông tư 58/2026/TT-BTC về chế độ kế toán doanh nghiệp siêu nhỏ. Rà soát ngày 26/9/2026.
Lưu ý: Dự thảo luật sửa đổi về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đang được xây dựng và có thể thay đổi tiêu chí. Tại ngày rà soát, tiêu chí trong bài vẫn là tiêu chí có hiệu lực.
Mục lục
- Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa
- Cách tính số lao động, doanh thu, nguồn vốn
- Ví dụ tự xác định quy mô
- Các ưu đãi đang áp dụng năm 2026
- Miễn thuế TNDN 3 năm: điều kiện và trường hợp loại trừ
- Chế độ kế toán theo quy mô
- Checklist
- Câu hỏi thường gặp
Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa
| Quy mô | Lĩnh vực | Lao động tham gia BHXH bình quân năm | Tổng doanh thu năm | Hoặc tổng nguồn vốn |
|---|---|---|---|---|
| Siêu nhỏ | Nông, lâm nghiệp, thủy sản; công nghiệp, xây dựng | Không quá 10 người | Không quá 3 tỷ đồng | Không quá 3 tỷ đồng |
| Siêu nhỏ | Thương mại, dịch vụ | Không quá 10 người | Không quá 10 tỷ đồng | Không quá 3 tỷ đồng |
| Nhỏ | Nông, lâm nghiệp, thủy sản; công nghiệp, xây dựng | Không quá 100 người | Không quá 50 tỷ đồng | Không quá 20 tỷ đồng |
| Nhỏ | Thương mại, dịch vụ | Không quá 50 người | Không quá 100 tỷ đồng | Không quá 50 tỷ đồng |
| Vừa | Nông, lâm nghiệp, thủy sản; công nghiệp, xây dựng | Không quá 200 người | Không quá 200 tỷ đồng | Không quá 100 tỷ đồng |
| Vừa | Thương mại, dịch vụ | Không quá 100 người | Không quá 300 tỷ đồng | Không quá 100 tỷ đồng |
Doanh nghiệp nhỏ là doanh nghiệp không thuộc nhóm siêu nhỏ nhưng đáp ứng tiêu chí nhỏ; doanh nghiệp vừa là doanh nghiệp không thuộc nhóm siêu nhỏ, nhỏ nhưng đáp ứng tiêu chí vừa. Doanh nghiệp hoạt động nhiều lĩnh vực xác định theo lĩnh vực có doanh thu cao nhất; nếu không xác định được thì theo lĩnh vực sử dụng nhiều lao động nhất.
Cách tính số lao động, doanh thu, nguồn vốn
| Tiêu chí | Cách xác định |
|---|---|
| Số lao động tham gia BHXH bình quân năm | Tổng số lao động tham gia BHXH của các tháng trong năm trước liền kề chia cho số tháng; doanh nghiệp hoạt động dưới một năm tính bình quân theo số tháng hoạt động |
| Tổng doanh thu năm | Tổng doanh thu bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ của năm trước liền kề, theo báo cáo tài chính hoặc tờ khai quyết toán thuế TNDN |
| Tổng nguồn vốn | Tổng nguồn vốn trên Báo cáo tình hình tài chính của năm trước liền kề |
| Doanh nghiệp mới thành lập | Căn cứ số lao động bình quân và nguồn vốn (hoặc doanh thu) của thời gian hoạt động |
Lao động không tham gia BHXH (như cộng tác viên, lao động thời vụ không thuộc diện đóng) không được tính vào tiêu chí lao động. Cách xác định diện đóng BHXH có trong bài mức đóng BHXH, BHYT, BHTN 2026.
Ví dụ tự xác định quy mô
| Doanh nghiệp | Lĩnh vực | Lao động BHXH bình quân | Doanh thu năm trước | Tổng nguồn vốn | Kết quả |
|---|---|---|---|---|---|
| Công ty A | Thương mại | 35 người | 60 tỷ đồng | 15 tỷ đồng | Nhỏ: lao động không quá 50 và doanh thu không quá 100 tỷ |
| Công ty B | Công nghiệp chế biến | 120 người | 80 tỷ đồng | 40 tỷ đồng | Vừa: vượt 100 lao động của nhóm nhỏ, nhưng trong ngưỡng 200 lao động và 200 tỷ doanh thu |
| Công ty C | Dịch vụ | 8 người | 12 tỷ đồng | 2 tỷ đồng | Siêu nhỏ: doanh thu vượt 10 tỷ nhưng nguồn vốn không quá 3 tỷ |
Ví dụ công ty C cho thấy vai trò của chữ "hoặc": doanh nghiệp chỉ cần đáp ứng một trong hai tiêu chí doanh thu hoặc nguồn vốn, cùng với tiêu chí lao động.
Các ưu đãi đang áp dụng năm 2026
| Ưu đãi | Nội dung | Căn cứ |
|---|---|---|
| Miễn thuế TNDN 3 năm | Doanh nghiệp nhỏ và vừa được miễn thuế TNDN trong 3 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu, theo điều kiện hướng dẫn | Khoản 4 Điều 10 Nghị quyết 198/2025/QH15; Nghị định 20/2026/NĐ-CP |
| Chấm dứt lệ phí môn bài | Không thu, nộp lệ phí môn bài từ ngày 01/01/2026 | Khoản 7 Điều 10 Nghị quyết 198 |
| Bỏ thuế khoán với hộ kinh doanh | Hộ, cá nhân kinh doanh không áp dụng phương pháp khoán từ ngày 01/01/2026 | Khoản 6 Điều 10 Nghị quyết 198 |
| Gói thầu dành riêng | Gói thầu xây lắp, mua sắm hàng hóa, hỗn hợp dùng ngân sách nhà nước có giá không quá 20 tỷ đồng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa | Điều 11 Nghị quyết 198 |
| Phần mềm kế toán, nền tảng số miễn phí | Nhà nước bố trí kinh phí cung cấp miễn phí cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, hộ và cá nhân kinh doanh theo quy định của Chính phủ | Khoản 3 Điều 12 Nghị quyết 198 |
| Tư vấn, đào tạo miễn phí | Một số dịch vụ tư vấn pháp lý, đào tạo quản trị, kế toán, thuế, nhân sự cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ | Khoản 2 Điều 13 Nghị quyết 198 |
| Hỗ trợ lãi suất dự án xanh | Hỗ trợ lãi suất 2%/năm khi vay vốn thực hiện dự án xanh, tuần hoàn, áp dụng khung ESG (áp dụng cho khu vực kinh tế tư nhân) | Khoản 1 Điều 9 Nghị quyết 198 |
| Thuế suất TNDN thấp hơn theo doanh thu | 15% với tổng doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng; 17% với trên 3 tỷ đến 50 tỷ đồng (theo điều kiện) | Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15, Nghị định 320/2025/NĐ-CP |
| Quỹ phát triển khoa học, công nghệ | Trích tối đa 20% thu nhập tính thuế lập quỹ; chi phí nghiên cứu phát triển được tính 200% khi xác định chi phí được trừ (áp dụng cho doanh nghiệp nói chung) | Điều 12 Nghị quyết 198 |
Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo còn được miễn thuế TNDN 2 năm và giảm 50% trong 4 năm tiếp theo đối với thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo theo khoản 1 Điều 10 Nghị quyết 198. Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017 cũng có chính sách hỗ trợ riêng cho hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp. Tổng hợp chính sách thuế năm 2026 có tại cẩm nang thuế cho SME 2026, còn các bước khởi sự doanh nghiệp có tại cẩm nang khởi nghiệp.
Miễn thuế TNDN 3 năm: điều kiện và trường hợp loại trừ
Theo hướng dẫn tại Nghị định 20/2026/NĐ-CP, ưu đãi miễn thuế 3 năm dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thành lập mới. Doanh nghiệp tự xác định điều kiện ưu đãi và thể hiện trên hồ sơ khai thuế TNDN theo hướng dẫn của Bộ Tài chính.
| Trường hợp | Có được miễn không |
|---|---|
| Doanh nghiệp nhỏ và vừa được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu | Có, trong 3 năm kể từ ngày cấp |
| Doanh nghiệp hình thành từ sáp nhập, hợp nhất, chia, tách | Không |
| Doanh nghiệp thành lập do chuyển đổi loại hình, chuyển đổi chủ sở hữu | Không |
| Doanh nghiệp mới có người đại diện theo pháp luật (đồng thời là thành viên góp vốn), thành viên hợp danh hoặc người góp vốn lớn nhất từng giữ vai trò tương tự tại doanh nghiệp đang hoạt động hoặc đã giải thể chưa quá 12 tháng | Không |
Điều kiện loại trừ nhằm tránh việc đóng doanh nghiệp cũ, mở doanh nghiệp mới để hưởng ưu đãi. Doanh nghiệp nên rà soát lý lịch người góp vốn, người đại diện trước khi đăng ký thành lập, và kiểm tra lại khi vượt tiêu chí quy mô trong thời gian hưởng ưu đãi. Nếu chưa chắc, nên hỏi cơ quan thuế quản lý bằng văn bản.
Chế độ kế toán theo quy mô
| Quy mô | Chế độ kế toán có thể áp dụng |
|---|---|
| Siêu nhỏ | Thông tư 58/2026/TT-BTC (từ năm tài chính bắt đầu từ ngày 01/7/2026); không bắt buộc bố trí kế toán trưởng; được chọn chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa |
| Nhỏ và vừa | Thông tư 133/2016/TT-BTC hoặc lựa chọn Thông tư 99/2025/TT-BTC, áp dụng nhất quán ít nhất một năm |
| Doanh nghiệp khác | Thông tư 99/2025/TT-BTC |
Bộ báo cáo tài chính tương ứng và hạn nộp được trình bày trong bài báo cáo tài chính 2026.
Checklist
- Xác định lĩnh vực chính theo doanh thu cao nhất.
- Tính số lao động tham gia BHXH bình quân năm trước.
- Lấy tổng doanh thu và tổng nguồn vốn năm trước từ báo cáo tài chính.
- Đối chiếu bảng tiêu chí để xác định siêu nhỏ, nhỏ hay vừa.
- Doanh nghiệp mới: kiểm tra điều kiện miễn thuế TNDN 3 năm và các trường hợp loại trừ.
- Chọn chế độ kế toán phù hợp quy mô và áp dụng nhất quán.
- Theo dõi thông báo về phần mềm kế toán, tư vấn, đào tạo miễn phí tại địa phương.
- Rà soát lại quy mô mỗi năm sau khi có báo cáo tài chính.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp nhỏ và vừa là gì?
Là doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ hoặc vừa đáp ứng tiêu chí về số lao động tham gia BHXH bình quân năm và tổng doanh thu hoặc tổng nguồn vốn theo Nghị định 80/2021/NĐ-CP.
Công ty thương mại 40 lao động, doanh thu 120 tỷ, nguồn vốn 30 tỷ thuộc quy mô nào?
Là doanh nghiệp nhỏ. Doanh thu vượt ngưỡng 100 tỷ đồng nhưng tổng nguồn vốn 30 tỷ đồng vẫn dưới ngưỡng 50 tỷ đồng, và số lao động không quá 50 người.
Doanh nghiệp mới thành lập năm 2026 có được miễn thuế TNDN không?
Doanh nghiệp nhỏ và vừa được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu được miễn thuế TNDN 3 năm theo Nghị quyết 198/2025/QH15, trừ các trường hợp bị loại trừ như hình thành từ chia, tách, sáp nhập, chuyển đổi hoặc có người góp vốn lớn nhất từng giữ vai trò tương tự ở doanh nghiệp khác theo Nghị định 20/2026/NĐ-CP.
Năm 2026 còn phải nộp lệ phí môn bài không?
Không. Nghị quyết 198/2025/QH15 chấm dứt việc thu, nộp lệ phí môn bài từ ngày 01/01/2026.
Lao động thời vụ có được tính vào tiêu chí lao động không?
Chỉ tính lao động tham gia BHXH. Người không thuộc diện đóng BHXH không được tính.
Tiêu chí doanh nghiệp nhỏ và vừa có sắp thay đổi không?
Dự thảo luật sửa đổi đang được xây dựng. Tại ngày 26/9/2026, tiêu chí theo Nghị định 80/2021/NĐ-CP vẫn có hiệu lực.
Tóm tắt
Doanh nghiệp nhỏ và vừa được xác định theo lao động tham gia BHXH và doanh thu hoặc nguồn vốn, với ngưỡng riêng cho từng lĩnh vực. Năm 2026, nhóm doanh nghiệp này được hưởng nhiều ưu đãi mới theo Nghị quyết 198/2025/QH15, trong đó nổi bật là miễn thuế TNDN 3 năm cho doanh nghiệp mới thành lập và bỏ lệ phí môn bài. Để vận hành bài bản ngay từ đầu, doanh nghiệp có thể tham khảo khung quản trị doanh nghiệp, bài tài chính doanh nghiệp cho chủ SME và cẩm nang pháp lý doanh nghiệp.