Luật 23/2026/QH16 sửa Luật Ngân hàng Nhà nước và Luật Phòng, chống rửa tiền: doanh nghiệp cần biết gì từ 01/12/2026
Từ ngày 01/12/2026, nguyên tắc không niêm yết, báo giá, ghi giá hợp đồng bằng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam được quy định trực tiếp trong Luật Ngân hàng Nhà nước. Đây là một trong các thay đổi của Luật 23/2026/QH16, được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026, sửa đồng thời Luật Ngân hàng Nhà nước, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng.
Với doanh nghiệp thông thường, hai điểm cần rà ngay là cách ghi giá trong hợp đồng, báo giá, và hồ sơ cung cấp cho ngân hàng khi mở tài khoản, vay vốn. Ngân hàng và các đối tượng báo cáo khác sẽ thu thập số định danh tổ chức, thông tin chủ sở hữu hưởng lợi và người đại diện theo cách mới. Doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ tài sản mã hóa lần đầu trở thành đối tượng báo cáo phòng, chống rửa tiền.
Căn cứ pháp lý & ngày rà soát: Luật 23/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng, thông qua ngày 24/8/2026, đăng Công báo số 519 ngày 22/9/2026 (Điều 1, 2, 3, 4). Rà soát ngày 01/10/2026.
Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo. Các trường hợp được phép sử dụng ngoại hối do luật, nghị quyết của Quốc hội và Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định; doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước trước khi thay đổi điều khoản hợp đồng.
Tóm tắt thay đổi theo từng luật
| Luật được sửa | Nội dung chính | Điều khoản |
|---|---|---|
| Luật Ngân hàng Nhà nước 46/2010/QH12 | Nguyên tắc sử dụng ngoại hối; thông tin lập cán cân thanh toán và trạng thái đầu tư quốc tế; tài khoản Kho bạc; tỷ lệ an toàn khác mức quy định kèm lộ trình | Điều 1 |
| Luật Phòng, chống rửa tiền 14/2022/QH15 | Chủ sở hữu hưởng lợi; dịch vụ tài sản mã hóa; nhận biết khách hàng; thỏa thuận pháp lý; dấu hiệu đáng ngờ tài sản mã hóa; bảo vệ người báo cáo | Điều 2 |
| Luật Các tổ chức tín dụng | Bổ sung hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp | Điều 3 |
| Pháp lệnh Ngoại hối 28/2005 | Bãi bỏ Điều 22 và khoản 2 Điều 34 | Điều 4 |
Nguyên tắc sử dụng ngoại hối (Điều 31a)
Điều 31a mới quy định: trên lãnh thổ Việt Nam, mọi giao dịch, thanh toán, niêm yết, quảng cáo, báo giá, định giá, ghi giá trong hợp đồng, thỏa thuận và các hình thức tương tự khác không được thực hiện bằng ngoại hối, trừ trường hợp được phép theo luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước.
| Tình huống thường gặp | Việc nên làm |
|---|---|
| Bảng giá dịch vụ cho khách nước ngoài ghi USD | Ghi giá bằng đồng Việt Nam; nếu muốn tham chiếu ngoại tệ, rà trường hợp được phép |
| Hợp đồng thuê văn phòng ghi giá USD | Rà điều khoản giá, đối chiếu trường hợp được phép của Ngân hàng Nhà nước |
| Hợp đồng mua bán với đối tác trong nước ghi giá EUR | Chuyển sang đồng Việt Nam hoặc xác định căn cứ được phép |
| Hợp đồng xuất khẩu, nhập khẩu với đối tác nước ngoài | Kiểm tra quy định quản lý ngoại hối đối với giao dịch vãng lai |
| Quảng cáo trên website nhắm khách du lịch | Hiển thị giá đồng Việt Nam |
Điều 31a không tự liệt kê các ngoại lệ; các trường hợp được phép nằm ở luật, nghị quyết của Quốc hội và văn bản của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước.
Chủ sở hữu hưởng lợi và hồ sơ doanh nghiệp
Khoản 7 Điều 3 Luật Phòng, chống rửa tiền được sửa: chủ sở hữu hưởng lợi là một hoặc nhiều cá nhân trực tiếp hoặc gián tiếp có quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát cuối cùng trên thực tế đối với khách hàng, bao gồm cả thỏa thuận pháp lý hoặc cá nhân mà khách hàng thực hiện giao dịch thay mặt họ.
Khi doanh nghiệp mở tài khoản ngân hàng hoặc giao dịch với đối tượng báo cáo, thông tin nhận biết khách hàng tổ chức gồm:
| Nhóm thông tin | Chi tiết theo điểm e khoản 1 Điều 10 (sửa đổi) |
|---|---|
| Thông tin pháp lý | Tên giao dịch đầy đủ, tên viết tắt, hình thức pháp lý, trụ sở, địa điểm kinh doanh, mã số doanh nghiệp hoặc mã số thuế, số định danh của tổ chức (nếu có) |
| Liên lạc | Điện thoại, fax, website |
| Hoạt động | Lĩnh vực hoạt động và kinh doanh |
| Nhân sự chủ chốt | Người thành lập, người đại diện theo pháp luật, người đại diện theo ủy quyền, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc, Kế toán trưởng hoặc người phụ trách kế toán |
Tài liệu xác minh với tổ chức gồm giấy phép thành lập, quyết định thành lập hoặc Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp còn hiệu lực, tài khoản định danh điện tử, điều lệ, quyết định bổ nhiệm Giám đốc, Kế toán trưởng và tài liệu về chủ sở hữu hưởng lợi. Với cá nhân, giấy tờ là Căn cước, Căn cước điện tử, Căn cước công dân hoặc Hộ chiếu còn hiệu lực.
Điểm có lợi cho doanh nghiệp: theo khoản 5 Điều 10 mới, nếu đối tượng báo cáo kết nối được cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, họ không yêu cầu khách hàng cung cấp lại thông tin đã có trong các cơ sở dữ liệu đó.
Về người đại diện của doanh nghiệp, tham khảo bài người đại diện theo pháp luật.
Ủy thác và thỏa thuận pháp lý
Luật bổ sung nghĩa vụ minh bạch với thỏa thuận pháp lý dưới hình thức ủy thác hoặc hình thức tương tự. Bên nhận ủy thác phải thu thập, cập nhật thông tin nhận dạng của bên ủy thác, bên nhận ủy thác, người thụ hưởng, người giám sát và cá nhân có quyền kiểm soát cuối cùng. Thông tin phải được lưu trữ ít nhất 05 năm kể từ khi bên nhận ủy thác ngừng tham gia thỏa thuận (Điều 22 sửa đổi).
Với bảo hiểm nhân thọ, đối tượng báo cáo thu thập thông tin người thụ hưởng ngay khi được chỉ định và xác minh tại thời điểm chi trả.
Dịch vụ tài sản mã hóa trở thành đối tượng báo cáo
Điểm n khoản 1 Điều 4 bổ sung “dịch vụ tài sản mã hóa” vào danh sách hoạt động tại khoản 1 Điều 4, tức nhóm đối tượng báo cáo có nghĩa vụ phòng, chống rửa tiền. Điều 33a mới liệt kê 15 dấu hiệu đáng ngờ, trong đó có:
| Nhóm dấu hiệu | Ví dụ trong Điều 33a |
|---|---|
| Cấu trúc giao dịch | Chia nhỏ giao dịch dưới mức nhận biết khách hàng, báo cáo; nhiều giao dịch giá trị lớn trong thời gian ngắn không có mục đích rõ |
| Hành vi tài khoản | Nạp, giao dịch, rút liên tiếp ngay sau khi mở tài khoản; tài khoản ngủ lâu bỗng giao dịch lớn |
| Ẩn danh | Dùng dịch vụ trộn giao dịch, tài sản tăng cường ẩn danh; truy cập qua công cụ ẩn địa chỉ IP; nhiều tài khoản trên một thiết bị |
| Địa bàn rủi ro | Chuyển tới tổ chức cung cấp dịch vụ ở quốc gia trong danh sách của Lực lượng đặc nhiệm tài chính |
| Khách hàng | Từ chối cung cấp tài liệu nhận biết; dấu hiệu đứng tên hộ hoặc là nạn nhân lừa đảo |
| Nguồn gốc tài sản | Từ đợt phát hành lần đầu thiếu minh bạch; qua cầu nối liên chuỗi rủi ro cao; từ tổ chức cung cấp dịch vụ không được cấp phép |
Đối tượng báo cáo phải báo cáo giao dịch đáng ngờ cho Ngân hàng Nhà nước khi có cơ sở hợp lý để nghi ngờ tài sản trong giao dịch do phạm tội mà có, kể cả giao dịch chưa hoàn thành.
Nghĩa vụ mới với mọi đối tượng báo cáo
- Đánh giá rủi ro trước khi ra sản phẩm mới. Phải có chính sách, quy trình nhận diện rủi ro rửa tiền trước khi cung cấp sản phẩm, dịch vụ mới hoặc sản phẩm hiện có áp dụng công nghệ đổi mới (Điều 19 sửa đổi).
- Lưu trữ hồ sơ. Lưu thông tin nhận biết khách hàng, kết quả phân tích, đánh giá giao dịch, hồ sơ khác và báo cáo giao dịch dưới dạng giấy hoặc điện tử (khoản 1 Điều 38 sửa đổi).
- Miễn trách nhiệm khi báo cáo trung thực. Tổ chức, cá nhân báo cáo trung thực cho cơ quan có thẩm quyền không phải chịu trách nhiệm về việc báo cáo; người báo cáo, tố cáo được bảo vệ như người tố cáo (khoản 3, 4 Điều 39).
- Thanh tra. Thanh tra Chính phủ thanh tra hoạt động phòng, chống rửa tiền của đối tượng báo cáo thuộc lĩnh vực của các Bộ không có thanh tra Bộ (Điều 48a).
Thay đổi khác doanh nghiệp nên biết
- Đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp được bổ sung vào hoạt động kinh doanh khác của tổ chức tín dụng (Điều 3). Doanh nghiệp phát hành trái phiếu có bảo đảm có thêm lựa chọn đại lý là ngân hàng.
- Nghĩa vụ cung cấp thông tin: tổ chức, cá nhân cung cấp thông tin cho Ngân hàng Nhà nước để lập cán cân thanh toán quốc tế và trạng thái đầu tư quốc tế; Chính phủ quy định đối tượng, phạm vi, loại thông tin và thời hạn.
Luật 23 nằm trong nhóm luật Quốc hội khóa XVI thông qua năm 2026; danh sách đầy đủ xem bài luật mới Quốc hội khóa XVI thông qua 2026. Các mốc tháng 12 tổng hợp tại bài chính sách mới tháng 12/2026.
Checklist trước 01/12/2026
- Rà bảng giá, báo giá, website, quảng cáo đang ghi bằng ngoại tệ.
- Rà hợp đồng trong nước ghi giá ngoại tệ, xác định căn cứ được phép.
- Chuẩn bị số định danh tổ chức, tài khoản định danh điện tử và thông tin chủ sở hữu hưởng lợi để cập nhật với ngân hàng.
- Doanh nghiệp có hoạt động liên quan tài sản mã hóa: xây dựng quy trình nhận biết khách hàng, đánh giá rủi ro, báo cáo giao dịch đáng ngờ.
- Cập nhật quy định nội bộ về lưu trữ hồ sơ khách hàng, giao dịch.
Câu hỏi thường gặp
Luật 23/2026/QH16 có hiệu lực từ ngày nào?
Từ ngày 01/12/2026 theo Điều 4. Luật được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026 và đăng Công báo số 519 ngày 22/9/2026.
Doanh nghiệp có được báo giá bằng USD cho khách trong nước không?
Theo Điều 31a mới, mọi giao dịch, niêm yết, quảng cáo, báo giá, định giá, ghi giá trong hợp đồng trên lãnh thổ Việt Nam không được thực hiện bằng ngoại hối, trừ trường hợp được phép theo luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước.
Chủ sở hữu hưởng lợi được định nghĩa thế nào?
Là một hoặc nhiều cá nhân trực tiếp hoặc gián tiếp có quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát cuối cùng trên thực tế đối với khách hàng, bao gồm cả thỏa thuận pháp lý hoặc cá nhân mà khách hàng thực hiện giao dịch thay mặt họ.
Doanh nghiệp tài sản mã hóa có nghĩa vụ gì mới?
Dịch vụ tài sản mã hóa trở thành đối tượng báo cáo phòng, chống rửa tiền. Doanh nghiệp phải nhận biết khách hàng, đánh giá rủi ro, lưu trữ hồ sơ và báo cáo giao dịch đáng ngờ, trong đó có 15 dấu hiệu riêng tại Điều 33a.
Ngân hàng có được yêu cầu doanh nghiệp nộp lại giấy tờ đã có trên cơ sở dữ liệu quốc gia không?
Khoản 5 Điều 10 mới quy định nếu đối tượng báo cáo kết nối, khai thác được thông tin trong cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành thì không yêu cầu khách hàng cung cấp thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu.
Người báo cáo giao dịch đáng ngờ có được bảo vệ không?
Có. Khoản 3, 4 Điều 39 mới quy định người báo cáo trung thực không phải chịu trách nhiệm về việc báo cáo, và người báo cáo, tố cáo, cung cấp thông tin được bảo vệ như người tố cáo.