Luật BHXH 2024 với doanh nghiệp: đối tượng đóng mở rộng, hạn đăng ký 30 ngày, chậm đóng và trốn đóng bị xử lý thế nào
Hơn một năm sau khi Luật Bảo hiểm xã hội 41/2024/QH15 có hiệu lực, nhiều doanh nghiệp nhỏ vẫn áp dụng thói quen cũ: không đóng BHXH cho hợp đồng ngắn hạn, cho người làm bán thời gian, hay cho giám đốc không nhận lương. Những trường hợp này đều đã thuộc diện bắt buộc từ 01/7/2025. Mùa quyết toán và thanh tra cuối năm là thời điểm cần rà lại.
Từ 01/7/2025, doanh nghiệp phải đóng BHXH bắt buộc cho người làm theo hợp đồng từ đủ 01 tháng, lao động không trọn thời gian có lương từ mức sàn đóng BHXH, và người quản lý doanh nghiệp kể cả khi không hưởng lương. Không đăng ký hoặc không đóng quá 60 ngày có thể bị coi là trốn đóng, phải nộp thêm 0,03% mỗi ngày.
Căn cứ pháp lý & ngày rà soát: Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, Quốc hội thông qua ngày 29/6/2024, đăng Công báo số 987+988 ngày 25/8/2024, hiệu lực từ 01/7/2025 (Điều 2, 28, 33, 34, 35, 37–41, 64). Rà soát ngày 01/10/2026.
Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo. Nhiều nội dung (trường hợp có lý do chính đáng không bị coi là trốn đóng, tạm dừng đóng, đóng của chủ hộ kinh doanh) do Chính phủ quy định chi tiết; nên đối chiếu nghị định hướng dẫn và cơ quan BHXH nơi đăng ký. Ví dụ khoản nộp thêm 0,03%/ngày là phép nhân trực tiếp, chưa tính các khoản phạt hành chính.
Bốn nhóm mới hoặc mở rộng trong diện BHXH bắt buộc
| Nhóm | Quy định tại khoản 1 Điều 2 | Ghi chú cho doanh nghiệp |
|---|---|---|
| Hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng | Điểm a: hợp đồng không xác định thời hạn hoặc xác định thời hạn từ đủ 01 tháng, kể cả thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung việc làm có trả công và sự quản lý, điều hành, giám sát | Hợp đồng "cộng tác viên", "khoán" có chấm công, giao việc, trả lương định kỳ cần được rà lại |
| Lao động không trọn thời gian | Điểm l: thuộc điểm a, làm không trọn thời gian, có tiền lương tháng bằng hoặc cao hơn tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất | Nhân viên part-time có lương đủ mức sàn phải đóng |
| Người quản lý không hưởng lương | Điểm n: người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn, chức danh quản lý hợp tác xã không hưởng tiền lương | Giám đốc, chủ công ty TNHH một thành viên không nhận lương cũng thuộc diện |
| Chủ hộ kinh doanh | Điểm m: chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh tham gia theo quy định của Chính phủ | Mức đóng tự chịu 3% + 22% |
Người có lương hưởng từ doanh nghiệp ở vị trí quản lý vẫn thuộc điểm i như trước. Lao động nước ngoài thuộc diện bắt buộc khi có hợp đồng xác định thời hạn từ đủ 12 tháng, trừ di chuyển nội bộ doanh nghiệp, đã đủ tuổi nghỉ hưu khi giao kết hoặc điều ước quốc tế có quy định khác (khoản 2 Điều 2).
Không thuộc diện bắt buộc (khoản 7 Điều 2): người đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hằng tháng; người giúp việc gia đình; chủ hộ kinh doanh và người quản lý không hưởng lương đã đủ tuổi nghỉ hưu (trừ trường hợp còn thiếu tối đa 06 tháng để đủ điều kiện lương hưu).
Người làm nhiều nơi đóng ở đâu
Khoản 5 Điều 2 xử lý trường hợp một người thuộc nhiều diện:
- Có hợp đồng lao động với nhiều đơn vị: đóng theo hợp đồng giao kết đầu tiên.
- Người quản lý làm việc ở nhiều doanh nghiệp: đóng tại doanh nghiệp đầu tiên tham gia quản lý, điều hành.
- Người quản lý có hưởng lương (điểm i) đồng thời có hợp đồng lao động: đóng theo diện người quản lý.
Mức đóng và thời hạn đóng
| Đối tượng | Người lao động | Người sử dụng lao động | Căn cứ |
|---|---|---|---|
| Hợp đồng lao động, người quản lý có lương, part-time | 8% vào quỹ hưu trí và tử tuất | 3% quỹ ốm đau và thai sản + 14% quỹ hưu trí và tử tuất | Khoản 1 Điều 33; khoản 1 Điều 34 |
| Chủ hộ kinh doanh, người quản lý không lương | 3% quỹ ốm đau và thai sản + 22% quỹ hưu trí và tử tuất | Không có phần của người sử dụng lao động | Khoản 4 Điều 33 |
Hạn đóng của người sử dụng lao động (khoản 4 Điều 34) là ngày cuối cùng của tháng tiếp theo nếu đóng hằng tháng, hoặc ngày cuối cùng của tháng kế tiếp chu kỳ nếu đóng 03 hay 06 tháng một lần. Chủ hộ kinh doanh và người quản lý không lương được đóng hằng tháng, 03 tháng hoặc 06 tháng một lần, trực tiếp hoặc qua doanh nghiệp.
Người lao động không hưởng tiền lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng thì không phải đóng tháng đó, trừ khi hai bên thỏa thuận vẫn đóng theo căn cứ của tháng gần nhất (khoản 5 Điều 33, khoản 3 Điều 34). Trần và sàn tiền lương đóng có tại lương cơ sở 2,53 triệu đồng và trần đóng BHXH; bảng tỷ lệ tổng hợp có tại mức đóng BHXH, BHYT, BHTN 2026.
Hạn đăng ký 30 ngày và cấp sổ 05 ngày
Theo khoản 1 Điều 28, người sử dụng lao động kê khai, nộp hồ sơ tham gia BHXH bắt buộc trong 30 ngày kể từ ngày người lao động thuộc diện tham gia. Cơ quan BHXH cấp sổ trong 05 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ (khoản 4 Điều 28). Chủ hộ kinh doanh, người quản lý không lương nếu tự nộp thì cũng có hạn 30 ngày.
Chậm đóng và trốn đóng: mốc 60 ngày
| Hành vi | Chậm đóng (Điều 38) | Trốn đóng (Điều 39) |
|---|---|---|
| Không đăng ký hoặc đăng ký thiếu người | Trong 60 ngày sau hạn đăng ký | Sau 60 ngày kể từ hạn đăng ký |
| Đăng ký tiền lương đóng thấp hơn quy định | Không áp dụng | Bị coi là trốn đóng |
| Không đóng hoặc đóng thiếu số đã đăng ký | Sau hạn đóng chậm nhất | Sau 60 ngày kể từ hạn đóng và đã bị cơ quan có thẩm quyền đôn đốc |
Biện pháp xử lý (Điều 40, 41):
- Đóng đủ số tiền chậm đóng, trốn đóng.
- Nộp thêm số tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền chậm, trốn đóng và số ngày chậm, trốn đóng.
- Xử phạt vi phạm hành chính; với trốn đóng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
- Không được xét trao tặng danh hiệu thi đua, hình thức khen thưởng.
Ngoài ra, cơ quan BHXH công khai trên cổng thông tin điện tử danh sách người sử dụng lao động chậm đóng, trốn đóng và gửi thông tin cho cơ quan quản lý, thanh tra (Điều 35). Ví dụ: số tiền chậm đóng 100.000.000 đồng trong 30 ngày thì khoản nộp thêm là 100.000.000 × 0,03% × 30 = 900.000 đồng.
Khó khăn có được tạm dừng đóng không
Điều 37 cho phép người sử dụng lao động gặp khó khăn phải tạm dừng sản xuất, kinh doanh, dẫn đến không có khả năng đóng, được tạm dừng đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất tối đa 12 tháng. Hết thời hạn, hai bên tiếp tục đóng và đóng bù cho thời gian tạm dừng; hạn đóng bù chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng tiếp theo tháng kết thúc tạm dừng. Phần quỹ ốm đau và thai sản không thuộc diện tạm dừng theo khoản này.
Lợi ích với người lao động cần giải thích khi tuyển dụng
Điều 64 quy định người lao động có thời gian đóng BHXH bắt buộc từ đủ 15 năm trở lên được hưởng lương hưu khi đủ tuổi. Người thiếu tối đa 06 tháng để đủ điều kiện hưởng lương hưu được đóng tiếp một lần phần còn thiếu (khoản 7 Điều 33). Quy định rút BHXH một lần cũng đã thay đổi, chi tiết tại rút BHXH một lần 2026. Chế độ ngắn hạn người lao động hay dùng nhất là nghỉ ốm, xem chế độ ốm đau 2026.
Checklist rà soát cuối năm 2026
- Lập danh sách hợp đồng từ 01 tháng đến dưới 03 tháng, hợp đồng cộng tác viên, khoán có yếu tố quản lý lao động.
- Đối chiếu lương part-time với mức sàn đóng BHXH.
- Rà giám đốc, thành viên công ty không nhận lương để đăng ký theo điểm n.
- Kiểm tra hồ sơ tham gia của người mới trong 30 ngày.
- Đối chiếu tiền lương đăng ký với tiền lương thực trả để tránh bị coi là trốn đóng.
- Cập nhật kinh phí công đoàn vì khoản này tính trên quỹ lương đóng BHXH, xem kinh phí công đoàn 2% năm 2026.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng lao động 1 tháng có phải đóng BHXH bắt buộc không?
Có. Từ 01/7/2025, hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên thuộc diện BHXH bắt buộc theo điểm a khoản 1 Điều 2 Luật 41/2024.
Giám đốc công ty không nhận lương có phải đóng BHXH không?
Có. Người quản lý doanh nghiệp không hưởng tiền lương thuộc điểm n khoản 1 Điều 2, tự đóng 3% vào quỹ ốm đau và thai sản và 22% vào quỹ hưu trí và tử tuất.
Nhân viên part-time có phải đóng BHXH không?
Có, nếu người đó làm theo hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng và có tiền lương tháng bằng hoặc cao hơn tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất.
Chậm đóng BHXH bao lâu thì bị coi là trốn đóng?
Không đóng hoặc đóng thiếu số đã đăng ký sau 60 ngày kể từ hạn đóng chậm nhất và đã bị đôn đốc thì bị coi là trốn đóng; không đăng ký người lao động sau 60 ngày kể từ hạn đăng ký cũng bị coi là trốn đóng.
Tiền nộp thêm khi chậm đóng BHXH tính thế nào?
Bằng 0,03% mỗi ngày tính trên số tiền chậm đóng và số ngày chậm đóng, nộp vào quỹ BHXH, quỹ bảo hiểm thất nghiệp, ngoài việc phải đóng đủ số tiền còn thiếu.
Lao động nước ngoài có phải đóng BHXH bắt buộc không?
Có, khi làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 12 tháng với người sử dụng lao động tại Việt Nam, trừ trường hợp di chuyển nội bộ doanh nghiệp, đã đủ tuổi nghỉ hưu khi giao kết hoặc điều ước quốc tế có quy định khác.